Voet aan wal in Ceuta is nog niet in Europa

Ceuta is een Spaanse exclave die in Noord-Afrika aan Marokko grenst. Samen met de tweede exclave Melilla telt het ongeveer 165.000 inwoners, evenveel als een stad als Apeldoorn. Veel overstekers gingen af op berichten op sociale media die werk en een warm onthaal beloofden - een desinformatiecampagne die in de weken ervoor viraal ging.

Wat de meesten niet wisten: wie voet aan wal zet in Ceuta staat nog niet op het Europese vasteland, want de exclave is uitgezonderd van het vrije reizen binnen de Schengenzone. In plaats van een warm welkom stuitten ze op Spaanse militairen. Ongeveer 95 procent keerde daarop weer terug naar Marokko; een paar duizend mensen bleven achter, onder wie honderden alleenstaande minderjarigen. De stad kan die opvang nauwelijks aan.

De Spaanse en Marokkaanse cijfers

Er kwam veel kritiek op het Spaanse beleid. Premier Pedro Sánchez gaf onlangs een generaal pardon waar ongeveer 1 miljoen mensen een aanvraag voor indienden, en het Spaanse hooggerechtshof bepaalde op 8 juli dat wie het land zwemmend bereikt niet zomaar mag worden teruggestuurd. Spanje heeft een positief migratiesaldo van meer dan 600.000 mensen per jaar, bij een kindertal van 1,1 per vrouw - ongeveer de helft van wat nodig is om de bevolking op peil te houden. De jeugdwerkloosheid ligt er op 23 procent.

Opvallend is dat de migranten juist uit Marokko komen, een land met sterke economische groei. Sinds koning Mohammed VI in 1999 aantrad is het inkomen per hoofd meer dan verdrievoudigd tot bijna 5.000 dollar per jaar, daalde de werkloosheid tot structureel onder de 10 procent en bezoeken jaarlijks zo'n 20 miljoen toeristen het land. De staatsschuld bleef met circa 70 procent onder het Europese gemiddelde.

Een splijtzwam voor Europa

De Correspondent belichtte een andere kant: het beeld van een 'amorfe mensenmassa' werd een propagandageschenk voor uiterst rechts. Politici als Donald Trump, Geert Wilders en Nigel Farage spraken meteen van een 'invasie'. Een aan het Kremlin gelieerd medianetwerk plaatste al binnen een dag 1.500 ophitsende berichten, in vier talen. Onderzoek uit 2021 laat zien dat beelden van grote groepen mensen instinctief een gevoel van dreiging oproepen en zo strenger migratiebeleid in de hand werken.

Ook op Europees niveau werd de gebeurtenis politiek: in een brief aan Commissievoorzitter Ursula von der Leyen stelden 22 EU-leiders - onder wie de Nederlandse premier Rob Jetten - dat het Spaanse migratiebeleid de buitengrenzen verzwakte. Het duurde 6 dagen voordat de Europese ministers op 4 augustus in een spoedberaad de rijen sloten en Spanje steun toezegden.

Dit bericht combineert twee bronnen: de analyse 'Ceuta was een stresstest voor Europese eenheid' van Rosan Smits in De Correspondent en de bijdrage 'Tienduizenden illegale migranten via Spanje op weg naar Nederland' van Arno Wellens. De genoemde aantallen zijn schattingen; over de precieze cijfers en de achtergronden bestaat nog veel onduidelijkheid.

Publicatiedatum van dit bericht: 7 augustus 2026.